Mύρνα Παττίχη - Μυρτώ Φεραίου: Παντρεύοντας τα μοναδικά κυπριακά κεντήματα και υφαντά με τη σύγχρονη μόδα

 

 PQ3A4304N

 

Καθόμαστε στη ζεστασιά του ήλιου, κουβεντιάζοντας για κεντήματα και υφαντά. Με τις αφηγήσεις τους μας ταξιδεύουν από τα Λεύκαρα στη Φύτη της Πάφου και μας συστήνουν με υφάντρες και κεντήστρες. «Οι πρώτοι πραματευτάδες που πουλούσαν τα κεντήματα από χωριό σε χωριό ήταν γυναίκες» εξηγεί η Μύρνα Παττίχη. «Η πρώτη, μάλιστα, ήταν η Μαρικκού από τα Λεύκαρα, η οποία διέσχισε την Κύπρο για να πουλήσει τα κεντήματά της στο Τρόοδος». Και η πρώτη που έβγαλε τα λευκαρίτικα εκτός Κύπρου ήταν η Αλισαβού, που τα πήγε στην Αίγυπτο: «Ακριβώς όπως εκείνες γέμιζαν τα μπαούλα με την πραμάτειά τους και γύριζαν από το ένα μέρος στο άλλο, έτσι κι εμείς φορτώνουμε τις βαλίτσες μας με τις τσάντες και στέλνουμε στο εξωτερικό ένα κομμάτι από το θησαυρό μας» λέει η Μύρνα Παττίχη, και η Μυρτώ Φεραίου συμπληρώνει: «Αν το καλοσκεφτείς, ο σύγχρονος πραματευτής είναι το διαδίκτυο και το κάρο με το άλογο το e-shop».

Πώς γεννήθηκε η ιδέα για τη δημιουργία του Retrovi;


ΜΥΡΝΑ ΠΑΤΤΙΧΗ: Είναι δύσκολο να καθορίσουμε μια στιγμή. Στο σπίτι μας θυμάμαι πάντα τη μητέρα, τη γιαγιά και την αδερφή μου να κεντούν, να πλέκουν, να ράβουν, να κάνουν σμιλί. Αυτό πέρασε και σε μένα. Αν και ήμουν η λιγότερο ταλαντούχα, είμαι συνέχεια με μια βελόνια στο χέρι να φτιάχνω πράγματα για τις κόρες μου. Η κληρονομιά αυτή είναι κοινό βίωμα όλων μας.


ΜΥΡΤΩ ΦΕΡΑΙΟΥ: Είναι το κεντητό τραπεζομάντιλο της γιαγιάς, ένα σκέπασμα από σμιλί στο κρεβάτι, ένα πετσετάκι πάνω στην παλιά τηλεόραση...


Μ.Π.: Θυμάμαι μικρή, στο εργοστάσιο του πατέρα μου, την κυρία Μαργαρίτα από τα Λεύκαρα να κεντά όλη μέρα. Για να προστατεύει το κέντημά της από τις βρωμιές, το κάλυπτε με σεντόνια. Ο πατέρας μου της έλεγε: «Αυτή θα
είναι η προίκα της Μύρνας». Ακόμη έχω τα κεντήματα που μου άφησε αυτή η υπέροχη γυναίκα.


To Retrovi γεννήθηκε μέσα από προσωπικά βιώματα;


Μ.Π.: Γεννήθηκε από την αγάπη για το κέντημα και την ανάγκη να το διαφυλάξουμε και να του δώσουμε ζωή.
Μ.Φ.: Μετά από πολλή σκέψη καταλήξαμε ότι οι τσάντες θα ήταν οι καλύτεροι «πρεσβευτές» για την τέχνη αυτή. Θέλαμε το προϊόν να αναδεικνύει το κέντημα και όχι το αντίστροφο. Όχι απλά να διακοσμήσουμε ένα αντικείμενο μόδας, αλλά το κέντημα να είναι πρωταγωνιστής και το προϊόν να είναι το μέσο. Βρήκαμε ότι η τσάντα-φάκελος είναι ιδανική,
γιατί εξυπηρετεί καλύτερα αυτόν το σκοπό.

 

 

PQ3A1638n


Μ.Π.: Το λευκαρίτικο κέντημα είναι ένα ανεκτίμητο έργο τέχνης με τεράστιο ιστορικό και πολιτιστικό βάρος. Τι νόημα έχει να κρατάς έναν τέτοιο θησαυρό στο ντουλάπι; Αν δεν τον χαίρεσαι και δεν τον μοιράζεσαι με τους άλλους;

Μ.Φ.: Το κέντημα έχει και μια συμβολική αξία. Το ένιωσα όταν επισκέφθηκα την έκθεση στο Λεβέντειο, όπου υπήρχε ένα υπέροχο τραπεζομάντιλο με βελόνι, που έπιανε όλο τον τοίχο. Το είχε φτιάξει μια γυναίκα όταν ήρθε πρόσφυγας, μετά την εισβολή. Το αυθεντικό το κρατούσαν οι Τούρκοι και το ξανάφτιαξε, από μνήμης. Σκεφτείτε το πείσμα και τη θέλησή της. Νομίζω ότι σ' αυτήν συνοψίζεται όλη η ιστορία του λαού μας. Πάντα δημιουργούμε από το μηδέν. Όσο και να μας χτυπούν, στεκόμαστε ξανά στα πόδια μας και μεγαλουργούμε. Είναι σημαντικό για τη νέα γενιά να παίρνει μηνύματα απ'αυτούς τους ανθρώπους.

Μ.Π.: Η ξενομανία και οι διεθνείς τάσεις της διακόσμησης εκτόπισαν το κέντημα από τα σπίτια μας. Ελάχιστοι το κράτησαν.

Ποια είναι η χρυσή τομή για να περάσει η παράδοση σ' ένα σύγχρονο αντικείμενο χωρίς αυτό να γίνεται κιτς και φολκλόρ;


Μ.Π.: Ο σεβασμός. Αν σέβεσαι το αντικείμενο και αισθάνεσαι περηφάνια γι' αυτό, θα το κάνεις σωστά. Μιλάμε για ένα αριστούργημα. Το λευκαρίτικο συμπεριλήφθηκε στον παγκόσμιο κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO και το φυθκιώτικο στον αντίστοιχο Εθνικό Κατάλογο.


Μ.Φ.: Η γνώση της ιστορίας είναι σημαντική όταν μπαίνεις σε τέτοια projects. Ερευνήσαμε σε βάθος το κέντημα. Δεν την είδαμε ξαφνικά fashion designers ή επιχειρηματίες. Το κάναμε γιατί το πιστεύουμε και το αγαπούμε.

Πώς βγήκε το όνομα Retrovi;


Μ.Π.: Από τη γλώσσα esperanto, στην οποία θα πει rediscover (ανακαλύπτω ξανά). Κι εμείς αυτό στοχεύουμε, να ξανανακαλύψουμε έναν πλούτο του τόπου μας και να τον αναδείξουμε, ώστε να κερδίσει τη θέση του στη σύγχρονη εποχή.


Πότε πουλήσατε την πρώτη σας τσάντα;


Μ.Π.: Η πρώτη πώληση έγινε στο «Anassa Resort», σε Κύπρια της Αυστραλίας, η οποία είδε στις τσάντες κάτι γνώριμο και αγαπημένο. Η δεύτερη σε μια κυρία από την Ιαπωνία. Στη χώρα της υπάρχει πλούσια κουλτούρα γύρω από το κέντημα, οπότε βλέποντας τις τσάντες, ήξερε την αξία τους.


Η κάθε τσάντα είναι μοναδική;


Μ.Π.: Κανένα από τα σχέδια των κεντημάτων δεν επαναλαμβάνεται. Κάθε τσάντα είναι μοναδική και αριθμημένη. Κρατάμε και αρχείο και ξέρουμε σε ποιαν κεντήστρα ανήκει το κάθε κέντημα.

Οι κεντήστρες αντιπροσωπεύουν μια Κύπρο που χάνεται. Υπάρχουν στοιχεία τους στη νέα γενιά;


Μ.Π.: Οι νέοι μαθαίνουν το δρόμο που τους δείχνεις. Τα Λεύκαρα είναι ένα όμορφο χωριό κι αυτό δεν είναι τυχαίο. Οι άνθρωποι ασχολούνται με κάτι δημιουργικό. Η ομορφιά γίνεται βίωμα και ανεβάζει το επίπεδο μιας κοινωνίας. Μαθαίνεται και κληρονομείται. Όσο οι αξίες και το ήθος του λαού μας κρατιούνται ζωντανά, τόσο θα τα βλέπουμε στις επόμενες γενιές.


Μ.Φ.: Οι υφάντρες και οι κεντήστρες δεν κάνουν αγγαρεία. Είναι η ξεκούραση, η χαρά τους.


Μ.Π.: Κι αυτό ανεβάζει την ποιότητα. Σε άλλες χώρες το κέντημα έχει τη μορφή εργασίας, συχνά καταναγκαστικής και χαμηλά αμειβόμενης. Εδώ μιλάμε για χόμπι, μια χαρούμενη δραστηριότητα. Και είναι σημαντικό να κρατηθεί ως τέτοια. Να εκτιμάται η δουλειά και να αμείβεται. Είναι βασικό συστατικό της υψηλής ποιότητας.

 

Μ.Φ.: Η οποία ποιότητα είναι στόχος αδιαπραγμάτευτος για τις τσάντες.Από το φοδράρισμα και τις ραφές μέχρι το κούμπωμα, κάθε τσάντα Retrovi είναι άψογη μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια.

Πέρα από το λευκαρίτικο κέντημα υπάρχει και το φυθκιώτικο, που γίνεται στον αργαλειό.


Μ.Φ.: Τα λευκαρίτικα μας έδωσαν το έναυσμα να ξεκινήσουμε. Στην πορεία αναζητήσαμε και άλλες τεχνικές. Μία απ' αυτές είναι τα υφαντά του αργαλειού, που ονομάζονται φυθκιώτικα γιατί προέρχονται από τη Φύτη της Πάφου. Είναι τα γεωμετρικά μοτίβα, από τα πιο αναγνωρίσιμα της κυπριακής χειροτεχνίας. Κρατήσαμε τα σχήματα, όμως αλλάξαμε τα χρώματα.


Μ.Π.: Αυτή είναι η δουλειά της Μυρτώς. Να δένει τις αποχρώσεις με τρόπο που να λειτουργούν αρμονικά στο τελικό αποτέλεσμα.


Μ.Φ.: Είναι το κομμάτι που αγαπώ πιο πολύ. Να απλώσω τα δείγματα και να συνδυάσω τα χρώματα του κάθε υφαντού που θα μεταμορφωθεί σε τσάντα.

 

 

PQ3A1678N

 


Πώς χειρίζεστε τις διαφωνίες που τυχόν προκύπτουν;


Μ.Π.: Μοιραζόμαστε το ίδιο πάθος. Επομένως, όταν δύο άνθρωποι θεωρούν αυτό που κάνουν προέκταση του εαυτού τους, δεν μπορεί να κολλάνε σε διαφωνίες.


Μ.Φ.: Διαφωνίες υπάρχουν, αλλά με αλληλοσεβασμό μπορείς να τις προσπεράσεις. Το πιο σημαντικό είναι να είσαι ευθύς και ειλικρινής. Κι αυτό υπάρχει στη σχέση μας. Δεν αναλωνόμαστε στο ποια θα δικαιωθεί με εγωιστικό τρόπο.


Μ.Π.: Επίσης, μας σώζει το χιούμορ. Γελάμε πάρα πολύ.


Έχετε ανοίξει ένα δρόμο που δεν έχει περπατηθεί ξανά. Θέλετε να δείτε και άλλες πρωτοβουλίες;


Μ.Π.: Βεβαίως. Η αναβίωση της παράδοσης με σύγχρονη αφήγηση είναι μια τάση που υπάρχει ήδη στην Ελλάδα.
Μ.Φ.: Πρέπει να γίνουν ανοίγματα από δημιουργικούς ανθρώπους και είναι η σωστή εποχή για τέτοιες κινήσεις. Υπάρχει γενικότερο ενδιαφέρον για την αναβίωση παραδοσιακών τεχνικών.


Μ.Π.: Και η Κύπρος έχει μεγάλο πλούτο. Όσο περισσότερες πρωτοβουλίες υπάρξουν, τόσο το καλύτερο.
Μ.Φ.: Είναι και η οικονομική πτυχή. Τα λεφτά πάνε σε ανθρώπους που το αξίζουν, γιατί κρατάνε ένα κομμάτι του τόπου μας. Αυτήν τη στιγμή το Retrovi στηρίζει γύρω στα 80 άτομα, ανθρώπους που συμβάλλουν στις κοινότητές τους, στηρίζοντας τις οικογένειές τους.


Τα τελευταία χρόνια πολλές νέες γυναίκες ξαναπιάνουν το σμιλί και το πλεκτό. Πού το αποδίδετε;


Μ.Π.: Τι είναι το λευκαρίτικο, το φυθκιώτικο, το κροσέ; Ένας οικονομικός τρόπος να κάνεις ψυχοθεραπεία. Η ενέργεια που δίνεις για να δημιουργήσεις κάτι, επιστρέφει σε σένα.
Μ.Φ.: Ηρεμεί το μυαλό, αλλά συνάμα το ακονίζει. Επειδή συνέχεια μετράς και είσαι συγκεντρωμένη, είναι τεράστια άσκηση υπομονής, αλλά και μαθηματικής σκέψης.

Κείμενο: Τώνια Σταυρινού
Φωτογραφίες: Δημήτρης Βαττής
Επιμέλεια: Αντρέα Ζεν
Μακιγιάζ: Ilona Garamvolgyi